KİMLİKTEN SINIFA: İSLAMİ HAREKETLERİN DÖNÜŞÜMÜ VE ANTİ-KAPİTALİST MÜSLÜMANLAR

MAKALE/Yusuf Ekinci

Öz: Türkiye’de 1960’lı yılların sonundan itibaren geniş bir muhalif toplumsal harekete dönüşen İslami gruplar, 1980’li yılların ardından toplumsal tabanını genişletmiş; fakat 1990’lı yıllardan itibaren kamusal alanda sunulan yeni fırsatları değerlendirerek hızlı bir dönüşüm sürecine girmiştir. Bu dönüşüm, özellikle 28 Şubat’ın ardından, niteliği ve kimliği öncekinden farklı bir biçim almış; yenilik söylemleriyle ortaya çıkan AK Parti ile birlikte farklı bir aşamaya girmiştir.

İslamcı siyasetin, ekonominin ve toplumun 1980’li yılların sonundan itibaren yaşadığı dönüşümler ve özellikle 2002’de iktidara gelen AK Parti’nin ürettiği ekonomi-politikalar, İslamî toplum içerisinde çelişkileri ortaya çıkarmış ve temel motivasyonu kapitalizm karşıtlığı olan muhalif bir damarı belirginleştirmiştir. AK Parti’nin özellikle ikinci iktidar döneminin ardından (2007 sonrasında), İslamî niteliği ve kapitalizm karşıtı kimliği ön planda olan muhalif toplumsal ve siyasal hareketler görünür olmaya başlamıştır. Yeni Siyaset Girişimi, Has Parti gibi siyasal hareketlerin ortaya çıktığı ve daha sonra kapitalizm karşıtı İslami hareketlerin görünür olduğu bu süreç, İslamî toplum içerisinde sınıfsal bir ayrışmaya varan bir söylem farklılaşmasına zemin hazırlamıştır. Bu çalışmada, yazarın yüksek lisans tezinden ve sözü edilen muhalif hareketler ile yapılan yüz yüze derinlemesine mülakatlardan da yararlanılmıştır.

Anahtar Kelimeler: İslamcılık, İslami Hareketler, AK Parti, Anti-kapitalist Müslümanlar.

Giriş

Bu makale, Türkiye’de yakın dönemde İslamî hareketler içerisinden bir ayrışma süreci sonunda mücessemleşen Antikapitalist Müslümanlar’ın (AKM) nasıl bir bağlamda ortaya çıktığı ve temel karakterinin ne olduğu soruları üzerinden şekillenmektedir. Buradan hareketle bu oluşumun söylem, eylem ve karakteri üzerine bir incelemeye girişilmiştir. Öncelikle çalışmada, 1960’lı yılların sonundan itibaren radikalleşmeye ve toplumsallaşmaya başlayan İslamcılık akımının geçirdiği dönüşümler ele alınmakta ve bu dönüşümün “ılımlılaşma” lehine hızlandığı bir süreç olarak 28 Şubat sonrasına dair genel bir değerlendirme yapılmaktadır. 2002’de iktidara gelen AK Parti ile birlikte dönüşüm yaşayan İslami hareketler, önceki dönemdeki radikal pozisyonlarını terk edip bu parti etrafında kümelenmeye başlamıştır. Bu dönemde İslami hareketlerin önemli bir kesimi daha ılımlı ve muhafazakâr bir siyasete doğru dönüşüm sürecine girmiş; fakat her ne kadar nicel olarak etkisiz olsa da niteliği öncekinden farklı İslami gruplar filizlenmeye başlamıştır. 2007 yılında Ertuğrul Günay ve Mehmet Bekâroğlu gibi isimlerin kurduğu Yeni Siyaset Girişimi; sonrasında -her ne kadar kısa süre sonra kapansa da- bir siyasal parti olarak HAS Parti ve devamında özellikle 2012 yılından itibaren görünür olmaya başlayan yeni muhalif İslami oluşumlar, kendilerinden önceki İslami hareketlerin söylemlerini anti-kapitalizm ve sınıf çelişkisi vurgularını ön plana çıkaran bir şekilde yeniden gündemleştirmiştir. Bu yeni İslami oluşumlar her şeyden önce artık sosyo-ekonomik vurgusu ağır basan bir retorik geliştirmekte; İslam tarihini ve İslami metinleri, kapitalizmin yoksullaştırdığı kitleler lehine yeniden yorumlamaktadır. Çalışmada, Türkiye’de yakın dönemde ortaya çıkmış olan ve kendilerini Anti-kapitalist Müslümanlar (AKM) olarak isimlendiren bu muhalif İslami hareketler ile ilgili nitel bir araştırmadan hareketle bir değerlendirme yapılmaktadır. Araştırma 2012 ve 2013 yılının çeşitli aylarında gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın evreni olarak Türkiye’de faaliyet gösteren ve temel kimliğini “Anti-kapitalizm” vurgusuyla öne çıkaran muhalif İslami grup ve hareketler seçilmiştir. Bu niteliğe uygun dört oluşuma ulaşılmıştır ve bunların içerisinden seçilen toplam 25 kişi ile sosyal bilimlerde grup çalışmalarında sıkça kullanılan niteliksel bir yöntem olarak, yarı-yapılandırılmış görüşme formuna dayalı “yüz yüze derinlemesine mülakat tekniği” kullanılmıştır. Elde edilen veriler, bu oluşumların ortaya çıktığı bağlamı siyasal ve sosyolojik bir analize tâbi tutmak üzere kullanılmıştır.

 

YAZININ DEVAMINI 182. SAYIDAN OKUYABİLİRSİNİZ.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

sarısoy nakliyatvaillant servisprotherm servisinem kurutmarutubet kurutmanem kurutmafalke servis