Çocukların bu kadar zorluk çektiği bir dünyada 20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü’nden bahsetmek ne kadar doğru, bilemiyorum. Konuşmanın kendisi de bizzat sancılı. Kimsenin niyetini okumak gibi bir derdim yok ama konformizm içinde seslenmek, konuşmanın işlevini duraksatan bir şey. Ya da en azından sorgulayan, diyebiliriz. Uzak acıları yakından hissetmeye çalışmak bazen işe yaramıyor. Susalım demiyorum ama mesafeyi kapatmak, sözü dramatikleştirmemek ya da en azından yapılabilecek en doğru eylemi seçmek gerekiyor. Doğruya ulaşmak da hemen olmuyor, sabır ve zaman istiyor. Lakin bunlar da bazen yüreklere su serpmiyor. Sınanma keskinleşiyor, çıkış kapısı bulunamıyor ve çaresizce çeşitli düzeylerde bedeller ödeniyor. Birilerinin kırmızı çizgileri veya sözün bittiği yerlerinin de maalesef bir geçerliliği yok. Kötülük yaşanıyor, gerçek ve daim. Bunu kabul edelim. Şüphesiz iyilik de var, o da yaşanıyor, o da daim. Sadece kötülüğün hızlı ve etkili bir gücü var iyilik karşısında. İyiliğin ise zamana yayılan bir üstünlüğü söz konusu. Amaca ulaşmaktan çok kararlılık ve teslim olmamayı gerektiriyor.
20 Kasım Çocuk Hakları Günü’nü kutlamak için bir sürü engel var. Kötü bir dünyanın zalim yöneticileri, güdümlü medyaları, dinmez arzuları; düşman ve öteki belledikleri anne ve babaların, yani çocukların hayatlarını çalmak, yaşam bağlarını zayıflatmak için korkunç ve sistematik bir çaba içindeler. Başka bir çaba alanı ise kendi çocuklarını arzularının meşruiyetine inandırmak istedikleri bir dünyanın temini. Bir yanı zalimce kan gölüne çevirmek, diğer yanı da ahmakça kuşatmaya ve maniple etmeye çalışmak. Zalimlik ve ahmaklık, iç içe geçen bu iki vasfın reçetesi nedir, bilemiyorum doğrusu. Ama bunlarla baş edememenin tepkisel bir dil oluşturduğu açık. Bedduaya sığınmak ya da lanetlemek de bir bakıma çaresizliğin bir sonucu. Her iki açıdan da yitirilen çocuklarla umutlar sönüyor. Adeta öldürmenin iki çeşidi var karşımızda. Düşünün bir çocuğun hayatından, evinden ve yurdundan, eğitiminden ve ana dilinden; yemeğinden, sevincinden, gülüşünden çalmak ve kısmak kime ne kazandırıyor? Kazandırsa bile kimi mutlu ediyor? Mutlu etse bile bu nereye kadar sürdürülüyor? Öte yandan kendi çocuklarını şen ve mutlu bir şekilde ihya ederek sadece kendileri için yaşaması gereken bir anlayışa hapsetmek hangi tutarlılığı ve gelişimi sağlıyor?
Çocuk Hakları SözleşmesiBM tarafından 20 Kasım 1989 tarihinde kabul edilmiş. Veto hakkına sahip beş daimi üyesinin “daha eşit olduğu” BM tarafından yani. Öncesi de var tabii ama bu tarih vesilesiyle 20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü olarak ilan edilmiş. Bu sözleşme, etkisini yitiren BM’nin en önemli metinlerinden biri. Bütün eksikliklerine rağmen evrensel ve yerel düzeyde çocuk haklarının temin edilmesi için hukuki bir zemin sağlıyor. İnsan haklarına dayalı olması ve çocukları esas alması itibariyle daha hassas. Fakat tıpkı diğer birçok sözleşme ve yasa gibi kâğıt üstünde. Kriz zamanlarında ya da dezavantajlı çocuklar için hayata geçirilemediğinden dolayı artık daha çok sorgulanır hale geldi. Çocuğu, aileyi ve tarih boyunca gerçekleşmiş iyi örnekleri atlayarak yirminci yüzyılın başlarında Avrupa merkezli yeni bir çocuk ve çocukluktan bahsetmek ve bunu başlangıç noktası olarak kabul etmek, öteki dünyaya ihraç etmek zaten problemliydi. İnsanın bir masala başlar gibi “Bir gün çok uzakta Batı diye bir yer varmış. Her şey burada o kadar güzelmiş o kadar güzelmiş ki herkes oraya gider ve muhakkak oranın bir güzelliğini kendi yurduna getirirmiş.” diye başlayası geliyor. Fakat bu isteği yarım bırakan bir şey var. Her iki dünya savaşında bu sözleşme askıya alınmış ya da uygulanamaz hale gelmiş. Üçüncü askıya almanın da içinden geçtiğimiz zaman diliminde yaşandığını söyleyebiliriz. Bu nedenle BM kürsülerinde sergilenen tiyatrolar için söylenecek pek bir şey yok. Çevreyi imha edip çevreci görünmeye çalışmak, bir ömür boyu halklar için halkları uyutmaya çalışmak tam bir muktedir paradoksu. Şimdi burada Batı eleştirisinde dozu kaçırmamak gerekir. Doğu dünyasının öldürücü gelenekselliğine sarılmak ve öz eleştirel zeminden uzaklaşmak da başka bir handikap. Aile, okul ve devletin de çocuk hakları için bir imkânın adresi olmaktan çok otoriterliğin özneleri olduğu bir gerçek. Bu açıdan çatışma yaşanan bölgelerdeki çocukların durumuna yönelik kesif bir ikiyüzlülük olsa da söz konusu hukuk kırıntılarının çocuklar için bir mücadele alanı olduğunu unutmayalım. Daha iyisini ortaya koyamadığınız müddetçe görece iyi sistemleri benimsemek yanlış değildir.
20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü’nü sahiplenme, bizleri diğer insanlara yakınlaştıran bir zemin sunar. Ortak iyide buluşturan bir imkân doğurur. Bu nedenle isterim ki eleştirel bir kabulün gerekçesi olsun ve sağı solu bükülmeden tam uygulansın. Sadece kabul etmek ya da politikalara yansımasını kontrollü şekilde yürütmek dertlere deva olmuyor çünkü.
Bu yazı vesilesiyle çocuk hakları temalı Kürtçe kaleme aldığım bir çocuk şiirimi sizinle paylaşmak istiyorum. İddialı olmasam da Türkçe çevirisini ben yaptım. Umarım beğenirsiniz:
Bir çocuğun dünyaya söyleyecek fazla sözü olmamalıdır. Çocuk, dünyanın henüz bütün kötülüklerini öğrenmediği zamandır. Ev onun için sığınaktır, sokak oyundur, gökyüzü hayrettir, yarın ise henüz korkuyla tanışmamış bir ihtimaldir.
İnsanın kelimelerle kurduğu bir dünya vardır. Kimi kelimeler asırların hafızasını taşır; kimi, bir milletin inancını, geleneğini ve hayat karşısındaki duruşunu dile getirir.
“Hız çağında yaşıyoruz” sözü artık o kadar sık kullanılıyor ki, ne anlama geldiğini çoğu zaman düşünmeden söylüyoruz. İnternet hızlı, iletişim hızlı, ulaşım hızlı, üretim ve tüketim hızlı.
Sanıyoruz ki kutsal olan her şey, sadece ona sövenler ya da yok sayanlar tarafından tehdit ediliyor. Oysa günümüzün dijital panayırı artık bize bambaşka bir gerçeği fısıldıyor:
Bütün yarattıklarını bildiği gibi, insanı da en iyi bilen yaratıcısı Allah’tır. Allah’ın insanlığı dosdoğru yola iletmesi için gönderdiği vahyin insanın iç dünyasına yabancı kalması da beklenemez. Mülk suresi bunu retorik bir soruyla dile getirir:
Çocukların Hakları Var mı ki Günü Olsun
Çocukların bu kadar zorluk çektiği bir dünyada 20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü’nden bahsetmek ne kadar doğru, bilemiyorum. Konuşmanın kendisi de bizzat sancılı. Kimsenin niyetini okumak gibi bir derdim yok ama konformizm içinde seslenmek, konuşmanın işlevini duraksatan bir şey. Ya da en azından sorgulayan, diyebiliriz. Uzak acıları yakından hissetmeye çalışmak bazen işe yaramıyor. Susalım demiyorum ama mesafeyi kapatmak, sözü dramatikleştirmemek ya da en azından yapılabilecek en doğru eylemi seçmek gerekiyor. Doğruya ulaşmak da hemen olmuyor, sabır ve zaman istiyor. Lakin bunlar da bazen yüreklere su serpmiyor. Sınanma keskinleşiyor, çıkış kapısı bulunamıyor ve çaresizce çeşitli düzeylerde bedeller ödeniyor. Birilerinin kırmızı çizgileri veya sözün bittiği yerlerinin de maalesef bir geçerliliği yok. Kötülük yaşanıyor, gerçek ve daim. Bunu kabul edelim. Şüphesiz iyilik de var, o da yaşanıyor, o da daim. Sadece kötülüğün hızlı ve etkili bir gücü var iyilik karşısında. İyiliğin ise zamana yayılan bir üstünlüğü söz konusu. Amaca ulaşmaktan çok kararlılık ve teslim olmamayı gerektiriyor.
20 Kasım Çocuk Hakları Günü’nü kutlamak için bir sürü engel var. Kötü bir dünyanın zalim yöneticileri, güdümlü medyaları, dinmez arzuları; düşman ve öteki belledikleri anne ve babaların, yani çocukların hayatlarını çalmak, yaşam bağlarını zayıflatmak için korkunç ve sistematik bir çaba içindeler. Başka bir çaba alanı ise kendi çocuklarını arzularının meşruiyetine inandırmak istedikleri bir dünyanın temini. Bir yanı zalimce kan gölüne çevirmek, diğer yanı da ahmakça kuşatmaya ve maniple etmeye çalışmak. Zalimlik ve ahmaklık, iç içe geçen bu iki vasfın reçetesi nedir, bilemiyorum doğrusu. Ama bunlarla baş edememenin tepkisel bir dil oluşturduğu açık. Bedduaya sığınmak ya da lanetlemek de bir bakıma çaresizliğin bir sonucu. Her iki açıdan da yitirilen çocuklarla umutlar sönüyor. Adeta öldürmenin iki çeşidi var karşımızda. Düşünün bir çocuğun hayatından, evinden ve yurdundan, eğitiminden ve ana dilinden; yemeğinden, sevincinden, gülüşünden çalmak ve kısmak kime ne kazandırıyor? Kazandırsa bile kimi mutlu ediyor? Mutlu etse bile bu nereye kadar sürdürülüyor? Öte yandan kendi çocuklarını şen ve mutlu bir şekilde ihya ederek sadece kendileri için yaşaması gereken bir anlayışa hapsetmek hangi tutarlılığı ve gelişimi sağlıyor?
Çocuk Hakları Sözleşmesi BM tarafından 20 Kasım 1989 tarihinde kabul edilmiş. Veto hakkına sahip beş daimi üyesinin “daha eşit olduğu” BM tarafından yani. Öncesi de var tabii ama bu tarih vesilesiyle 20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü olarak ilan edilmiş. Bu sözleşme, etkisini yitiren BM’nin en önemli metinlerinden biri. Bütün eksikliklerine rağmen evrensel ve yerel düzeyde çocuk haklarının temin edilmesi için hukuki bir zemin sağlıyor. İnsan haklarına dayalı olması ve çocukları esas alması itibariyle daha hassas. Fakat tıpkı diğer birçok sözleşme ve yasa gibi kâğıt üstünde. Kriz zamanlarında ya da dezavantajlı çocuklar için hayata geçirilemediğinden dolayı artık daha çok sorgulanır hale geldi. Çocuğu, aileyi ve tarih boyunca gerçekleşmiş iyi örnekleri atlayarak yirminci yüzyılın başlarında Avrupa merkezli yeni bir çocuk ve çocukluktan bahsetmek ve bunu başlangıç noktası olarak kabul etmek, öteki dünyaya ihraç etmek zaten problemliydi. İnsanın bir masala başlar gibi “Bir gün çok uzakta Batı diye bir yer varmış. Her şey burada o kadar güzelmiş o kadar güzelmiş ki herkes oraya gider ve muhakkak oranın bir güzelliğini kendi yurduna getirirmiş.” diye başlayası geliyor. Fakat bu isteği yarım bırakan bir şey var. Her iki dünya savaşında bu sözleşme askıya alınmış ya da uygulanamaz hale gelmiş. Üçüncü askıya almanın da içinden geçtiğimiz zaman diliminde yaşandığını söyleyebiliriz. Bu nedenle BM kürsülerinde sergilenen tiyatrolar için söylenecek pek bir şey yok. Çevreyi imha edip çevreci görünmeye çalışmak, bir ömür boyu halklar için halkları uyutmaya çalışmak tam bir muktedir paradoksu. Şimdi burada Batı eleştirisinde dozu kaçırmamak gerekir. Doğu dünyasının öldürücü gelenekselliğine sarılmak ve öz eleştirel zeminden uzaklaşmak da başka bir handikap. Aile, okul ve devletin de çocuk hakları için bir imkânın adresi olmaktan çok otoriterliğin özneleri olduğu bir gerçek. Bu açıdan çatışma yaşanan bölgelerdeki çocukların durumuna yönelik kesif bir ikiyüzlülük olsa da söz konusu hukuk kırıntılarının çocuklar için bir mücadele alanı olduğunu unutmayalım. Daha iyisini ortaya koyamadığınız müddetçe görece iyi sistemleri benimsemek yanlış değildir.
20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü’nü sahiplenme, bizleri diğer insanlara yakınlaştıran bir zemin sunar. Ortak iyide buluşturan bir imkân doğurur. Bu nedenle isterim ki eleştirel bir kabulün gerekçesi olsun ve sağı solu bükülmeden tam uygulansın. Sadece kabul etmek ya da politikalara yansımasını kontrollü şekilde yürütmek dertlere deva olmuyor çünkü.
Bu yazı vesilesiyle çocuk hakları temalı Kürtçe kaleme aldığım bir çocuk şiirimi sizinle paylaşmak istiyorum. İddialı olmasam da Türkçe çevirisini ben yaptım. Umarım beğenirsiniz:
Hêza Me
Cotkaran çand genim
Wê veşart axê
Baran barî hûr hûr
Tav derket bi ser de
Dirêj û tijî bû genim
Hat çinîn çû aş
Bû ard vegeriya malê
Xwe gihande pê avê
Bûn hevîr bi hev re
Pê de pê de nan
Derketin tev hevalan bi rê
Xwe gihandin axirî
Ber destê yên mihtacên wî
Guhdar kir ev helbest
Bîsîklet û kompîtur
Kinc û berfeşîr
Pênûs, lênûs û jêbir
Top û pêlîstokên curbicur
Di gel hevalên din
Kom bi kom
Gotin hemû bi hev re
Çiyê me kêm e
Dê em jî biçin bi wan re
Gücümüz
Çiftçiler buğday ekti
Toprak onu sakladı
Yağmur yağdı ince ince
Güneş açtı üzerine
Uzadı ve doldu başak
Ekildi vardı değirmene
Un olup döndü eve
Kavuştu suya
Hamur oldular birlikte
En sonunda da ekmek
Koyuldular arkadaşlarla yola
Yetiştiler sonunda
Ona ihtiyacı olanlara
Dinledi bu şiir
Bisiklet ve bilgisayar
Kıyafet ve dondurma
Kalem, defter ve silgi
Top ve çeşit çeşit oyuncak
Diğer arkadaşlarla beraber
Öbek öbek
Dediler hep birlikte
Bizim neyimiz eksik
Biz de katılacağız onlara
İlgili Yazılar
Filistin ve Çocukluk
Bir çocuğun dünyaya söyleyecek fazla sözü olmamalıdır. Çocuk, dünyanın henüz bütün kötülüklerini öğrenmediği zamandır. Ev onun için sığınaktır, sokak oyundur, gökyüzü hayrettir, yarın ise henüz korkuyla tanışmamış bir ihtimaldir.
Köpek Gezdirme Kültürü mü, Özgürlüğün Köleleştirilmesi mi?
İnsanın kelimelerle kurduğu bir dünya vardır. Kimi kelimeler asırların hafızasını taşır; kimi, bir milletin inancını, geleneğini ve hayat karşısındaki duruşunu dile getirir.
Hızlanırken Ne İnşa Ediyoruz?
“Hız çağında yaşıyoruz” sözü artık o kadar sık kullanılıyor ki, ne anlama geldiğini çoğu zaman düşünmeden söylüyoruz. İnternet hızlı, iletişim hızlı, ulaşım hızlı, üretim ve tüketim hızlı.
Dinî Değerler Nasıl Aşağılanır?
Sanıyoruz ki kutsal olan her şey, sadece ona sövenler ya da yok sayanlar tarafından tehdit ediliyor. Oysa günümüzün dijital panayırı artık bize bambaşka bir gerçeği fısıldıyor:
Kur’an ve Psikoloji
Bütün yarattıklarını bildiği gibi, insanı da en iyi bilen yaratıcısı Allah’tır. Allah’ın insanlığı dosdoğru yola iletmesi için gönderdiği vahyin insanın iç dünyasına yabancı kalması da beklenemez. Mülk suresi bunu retorik bir soruyla dile getirir: