Ağ Toplumu ve Mahremin İfşası

Sosyal medyanın hayatımıza girmesiyle birlikte pek çok değerin konumu sarsılmıştır. Teknolojik gelişmelerle beraber baş döndürücü bir hızın mağduru olan kitlelerin, çoğu zaman yaşanan savrulmanın boyutunu idrak etmesi bile mümkün olamamaktadır. Televizyonla başlayan itiraf, ifşa kültürü, görünmenin verdiği haz odaklı yaşam biçiminin özendirilmesi ve en nihayetinde sosyal medyayı kullanan her bireyin, kendi medya yayın organını oluşturabilme imkânı bu platformların kullanımını her geçen gün arttırmaktadır. Geleneksel medya aracılığıyla ‘’görünür’’ olan kitlenin toplumun modern ve seçkin kesimi olarak gösterilmesiyle, nesillerin bilinçaltına ‘görünür olmanın meşruluğu’ yerleştirilmiştir. Modernizm ve sekülerleşmeyle birlikte hayatımızda ki etkisi azaltılan din otoritesi ve bundan kaynaklı oluşan boşluk da sosyal medyanın kitleler üzerinde ki etkisini arttıran bir diğer önemli sebeptir. Dinin toplumsal alandaki etkinliği azaldıkça, insanı insan kılan değerler ve insan fıtratı her yönüyle yozlaşmaya başlamıştır. İnsanların düşünme, davranış ve yaşam biçimlerinin temel referansı olan din ve toplumsal değerlerin yerine; hazların ve arzuların kutsandığı bir dönem başlamıştır. Böylece sosyal medyanın dayattığı ‘’görünür’’ olma, ifşa ve itirafla gelen popülarite kültürü mekânsal, bireysel, toplumsal veya inanç biçimimizden kaynaklı tüm sınırların kalktığı şeffaf bir ‘’ağ’’ toplumu oluşturmuştur.

Modernizmin dayattığı şeffaf ağ toplumu projesi insanı insan kılan pek çok dini, fıtri veya kültürel değeri kendi varoluşu için tehdit olarak görmektedir. Bu değerlerin en başında ise şüphesiz mahremiyet gelmektedir. Çünkü; biricikliğimizi, özgünlüğümüzü ve kişisel varlığımızı mahrem sınırlarımız korur. Oysa bizim olanı, bize ait olanı başkalarına açtığımızda artık o aynı zamanda kamusallaşmıştır da. Ancak insan, ahlakı, bilgisi, tecrübesi gibi ulvi değerleriyle kamusal alana katkı sağlayan bir özne olmalıyken, kamusal alanın bir nesnesi olmamalıdır. Fakat günümüz sosyal medya platformları insanı ve insanın mahrem alanını da nesneleştirmekte, metalaştırmaktadır. Bu nedenle bugün bireysel alanın korunmasına, mahrem sınırların muhafazasına her zamankinden daha çok muhtacız.

Ayrıca sosyal medya da var olmak, görünür olmak geleneksel hayatın ya da dini ve toplumsal otoritelerin aksine bizden ahlaklı, faydalı, iyi, güzel veya çalışkan olmak gibi olumlu bir değer üretmemizi beklemez. Bilakis sosyal medya da görünür olmak herhangi bir çabaya bağlı olmaksızın tamamen anlık, ama çarpıcı bir varlık sergilememizi ister. İnsan davranışının meşruiyetini dayandırdığı, tüm üst değerlerin anlamını yitirdiği ve ters yüz olduğu sosyal medya,; duvarları, kapıları işlevsiz bırakarak, insanların mahrem sınırlarını ‘’görünürlük’’ uğruna feda ettiği bir platforma dönüşmüştür. Bu değişim ve dönüşümü Bauman ‘’ akışkan gözetim’’, Castells ‘’ağ toplumu’’, Baudrillard “simülasyon çağı’’ olarak tanımlıyor. Temelde ise Faucault’un ifadesiyle teknolojik aletlerle kurulmuş olan bu gözetim odaklı sistem modern bir ‘’panoptikon’’ dur.

En nihayetinde mahremiyet sınırlarının gerek güvenlik gerekçesiyle otoriteler tarafından, gerekse görünürlük uğruna gönüllü bir şekilde aşındırıldığı internet çağı her bireyin kişisel ve zihinsel bütünlüğünü, her toplumunsa özgünlüğünü ve anonim kültürünü tehdit etmektedir.

Batı toplumları; Hristiyan kültürün bir metaforu olan itiraf ederek arınma, ifşa ederek suçtan beri olma gibi bir akideye sahip olduğundan güvenlik ve gizliliğe önem verse de mahremiyet olgusuna da algısına da sahip değildir. Oysa İslam toplumlarında ve geleneksel normları güçlü toplumlarda mahremiyet temel bir değerdir. Bunun yanısıra fıtri ve insani bir ihtiyaç olan mahremiyet; kişisel, toplumsal ve kültürel farklılıklara göre değişiklik arz ederken, dinin belirlediği mahremiyet ise belli sabiteler bakımından daha katı bir normdur. Bu katılık ise insanı sınırlayan, mahrum bırakan bir mekanizmadan öte insana şahsiyet inşa eden bir sır, bir gizlilik, bir örtüdür. Ancak üzülerek görmekteyiz ki müslüman toplumlarda da mahrem olanın bir metaya dönüşüp, pazara sunulduğu sosyal medya da ‘görünürlük’ uğruna dini, ahlaki ve kültürel değerlerden tavizler verilmektedir. Oysa mahremiyet sınırlarının aşılması, bireysel, toplumsal, dini mesuliyetleri ve ahlaki problemleri de beraberinde getirmektedir. Son tahlilde görmenin de görünmeninde sorumluluk doğuran bir ameliye olduğu dinimizde, dindar bireylerin sosyal medyadaki varlığını , dinin çizdiği çerçeveye uygun bir şekilde yapılandırması her şeyden önce bir kulluk vazifesidir.