Bir Yazarın Notları 

Kayserili halk ozanı Seyrani, gözlerini bu dünyaya kapatmadan evvel, şöyle demiş:

‘Sağlığımda beni teperler \ Ölünce mezarım öperler’

Atalar sözü olan ‘Kör ölür, badem gözlü olur’ tümcesi de bizi  hemen hemen aynı kapıya götürür.  Bu kapının üzerinde sitem, şikayet, vefasızlık vardır. İnsanın değeri  bazen hayatteyken bilinir, çoğu zamansa dünyasını değiştirdikten sonra.

***

Bir lügatin sayfalarını çevirdiğimizde; karşımıza çıkan onca kelime, insanın eşyayı adlandırma kabiliyetinin de yansımasıdır. Bunca ‘şey’i adlandıran\tanımlayan insan, üzerinde taşıdığı kimliği de tanımlamaya meylederek, insana dair sayısız tarif yapmıştır. Filozofların uzlaştığı şey malumunuz: insanın bir hayvan olduğud. Ancak bu  tanımların hemen hepsinde insanın tek vasfı öne çıkartılmıştır. Artık insan, körün tarifindeki filden pek de farklı değildir. Buna rağmen, İbn-i  Haldun’un insan tarifini konuyla da ilgili olduğundan burada anmak istiyorum. Kendisi, ‘’alışkanlıklarının çocuğu olan varlık’’ nitelemesini yapar, insanı anarken.

Alışkanlıklar zincirini oluşturan halkaların boyutu ve niteliği ise; özneldir, şahsidir. Şeriati’nin, ‘Senin İsmail’in dediğidir. İnsan, kendisi için yerleştirilen levhalara\işaretlere zamanla yabancılaşabilir. Yabancı kalışın buradaki adı alışmaktır. Askerde nöbet tutan erlere komutanlar; sen uyursan hepimiz ölürüz, diyerek yaptığı vazifenin önemini hatırlatır. Alışmak az daha ölmektir. Hergün biraz daha fazla. Tam karşıtı olan alış(a)mamanın insana konfor sağladığını iddia etmiyorum hatta körler çarşısında ayna satmak gibi  bir ızdırap da var işin ucunda.  Fakat, bu dilden kurtulmanın yolu alışkanlık perdesini aralamaktan geçiyor.  Bunu gerçekleştirmeye azmedenler, Sezai Karakoç’un Küçük Naat’ında bulacaklar kendini:

‘Ben yeni doğmuş bir çocuk gibi

Herkesin konuştuğu dilden mahrum

Ama yepyeni bir dil konuşmanın sevinci

Bu yepyeni dile doğru yürümek hatta koşmak gerekiyor. Uçabilirsiniz de…

Bir yerde yangın ve ölçüsüzlük varsa, yangını bırakıp ölçüsüzlüğü söndürün der, Pratogras. Bu ölçüsüzlük  yazın dünyasında, iki şekilde tezahür eder: Seyrani’yi haklı çıkarırcasına ya takdir edip kıymet bilmede geç kalırız; yahut bir başka uca savrularak, sevdiğimizi aşırı yüceltir, yere göğe sığdıramayız.  Her iki alışkanlık da pek hayra alamet değil.

***

Gelelim, Bir Yazarın Notları’na. Dolayısıyla eserin müellifine, Hüseyin Su’nun tabiriyle, Entelektüel Öfke: Nuri Pakdil’e.

Yazarı, bir kitapla  anlamak da anlatmak da elbette bir yere kadar mümkün. Buna karşın Bir Yazar’ın Notları, Pakdil’in dünyasını yakından tanımak için oldukça veri sunuyor. Üç ayrı kitaptan oluşan serinin son iki kitabı, ilk kitaptan hayli zaman sonra yayınlandı. Benim burada ele aldığım serinin ilk kitabı: Bir Yazarın Notları (1), 1976 ile 1980  arasındaki yazılardan oluşuyor. Cahit Zarifoğlu’nun Yaşamak adlı eseri için, bir tür kısıtlaması yapmak ne kadar zorsa, Bir Yazarın Notları için de aynısı geçerli. Kimi yerde günlük, kimi yerde deneme, kimi yerde de bir tiyatro metni havası alırız.  

Pakdil’in yazı serüvenindeki duraklarını, gözlemlerini, çağdaş yazarlara dair kanaatlerini, yaşadığı yerler ve tanıştığı insanların üzerindeki etkisini bu notlarda buluruz.

‘Yazmak: uzun bir yürüyüşe başlamaktır.’ diyen Pakdil, sanat ve edebiyatın işlevini de tüm sömürülere karşı koymak olarak adlandırır. Kelimeler ve onların meydana getirdiği cümleler hiç de önemsiz değildir; çünkü:

‘Cehenneme de sözcüklerle varılır. Çıkış da onlarla.’

İnsan O’nu [ Yaratıcısını ] algılamaya çalıştıkca zihinsel yetkinliğinin ürününü alacaktır. Ve  Kitap’ta övülen İbrahim(as)’in kuşları dört bir koldan çağırdığında kendine doğru koşmasına tanık olduğu gibi, hem çağına hem de kendine tanık olacaktır. Böyle algılandığında hakikat, metni dokuyan İbrahim’den bir işaret taşır alnında. Aradaki bağ da şöyle oluşur:

– Kurşun tozlarını sıkıştırarak, gizli bir tutkalla yapıştırıp sürerim yazı makineme: serçeleri bırakırım  yeryüzüne + bir araya gelirler = bunlar: cümleler!

2.Dünya Savaşı’na başta olmak üzere dünyanın seyrini etkileyen pek çok olaya tanıklık eden Pakdil, çağın insanda açtığı yarayı da görenlerdendir. Bu yaranın diğer adı bunalımdır. Tarifi de şöyledir:

– Eti, kemiği, dışkısı, ahlakı, başkaldırısı, inancı, reddi, kabülü, özlemi, ruhu bir havanda ezilerek bulamaç olup çıkmıştır: insanın konumu.

Bu bunalım, yazarları da oldukça etkilemiştir. Hatta Pakdil de, Fethi Gemuhluoğlu’na yazdığı bir mektubunda bu bunalımdan nasibine düşeni aldığını, şu sıralar Sarte’nin bunalımı var üzerimde; diyerek anlatılır. Ancak, Pakdil’i bu bunalımdan kurtaran ya da diğerlerini o kör kuyuda bırakan önemli bir nokta vardır. Yazarın Notları’ndan takip edelim:

‘Aslında, yaşamak, tanıklık yapmaktır: O Büyük Sorguda… Yeterince, daha bunu anlayamadık sanıyorum. Bunalımlarımızın kökeninde, bunalımlarımızın evrensel boyutunda da, o Büyük Sorguya inanmamanın olumsuzluğu vardır.

O Büyük Sorguya inanmadan kurtulamayacağız olumsuzluklarımızdan.’

Notları okurken, Pakdil’in ‘yazma ritüelleri’ni de öğreniriz. Bunlardan en dikat çekici olanlardan birisi, masaya ev giysisiyle oturmamasıdır:

‘Çalışamıyorum böyle yapmadım mı; denedim. Tıraş da olurum.’ Arkasından neden böyle yaptığını daha detaylı anlatır:

 – Kendinize bir çeki düzen verdiniz mi, büyüyor yazı yazmanın sorumluluğu; bir bakıma, daha ciddi bulmaya başlıyorsunuz işinizi.

Yazarların farklı farklı çalışma prensibleri\tutumları vardır. Mesela Attila İlhan’ın, misafiri olduğunda dahi, yazma vakti geldiğinde müsaade istediğini duymuştum. Zamanı verimli kullanma teknikleri de, yazardan yazara değişir. Pakdil, sabahları erken kalkıp yol alanlardan olmaktan yanadır: ‘Erkenden, kalkıldı mı, önünde yürünüyor gün’ün. Zaman size egemen olacağı yerde, siz egemen oluyorsunuz ona. Bir duygu da olsa bu, en azından güzel değil midir bu da?  (…) Bir de öğle sonu uykucuğu var; önemli mi önemli. Olanak bulunabilirse elbette. Kuşluk uykusunun küçük kardeşidir bu uykucuk.

İkisi de olumludur.

İkisi de edebiyat dostudur.’

Yazar notlarında, kalbe ayrı bir önem verir. Kalbe ve onun donanımına. Yüreğin işlevini, tüm boyutlarıyla insan ve insanlık tarihi için bir kere daha hatırlatır, hatırlatalım:

‘İnsanın en çok kalbi temiz olmalıdır.

Tüm organlarımıza buyuran bir güç var onda. Anlatmaya, yorumlamaya gücümüzün yetmediği bir giz birikimi bu. İnsanı kalbinden tutamadınız mı, görün nasıl kayıp gidecek elinizden!

(…)

Ne emek, ne ekmek; önce kalbimiz bozuluyor çünkü.’