“İnsan”ın Yapısal Dönüşümü: Teo-Kadercilikten Biyo-Kaderciliğe

Bilindiği kadarıyla canlılar arasında ontolojik gerçekliğinin farkında olan, diğer bir ifadeyle var olduğunun farkında olan insandır. Bu ontolojik farkındalık ve bilinç hâli tarih boyunca insanın kim, ne, nasıl, neden olduğu sorularının sorulmasına da neden olmuştur. Dinlerden mitolojilere, ideolojilerden felsefeye pek çok disiplin bu konuyu anlamlandırmaya çalışmıştır. Bilinen yazılı kültür içerisinde insanın ontolojik gerçekliği, uzun bir dönem dinler tarafından izah edilmeye çalışılmıştır. Özellikle Yahudilik, Hristiyanlık ve Müslümanlık bu konuda tarihin önemli bir diliminde toplumlar için anlamlandırıcı unsur olarak kendini göstermiştir. Bu arada, ‘din sadece İslâm’dı. Diğerleri bu inancın insan eliyle yozlaşmış hâlidir. Hz. Âdem’den bu yana bütün resûl ve nebiler İslâm adına gelmiştir’ minvalinde itirazlar gelebilir. Elbette bu doğrudur, İslâmî paradigma bu şekilde bir anlatıma sahiptir.

Dinlerin büyük çoğunluğunun temel paradigması insanın yaratıcısına kulluk etmek için dünyaya gelmiş olmasıdır. Yani hayat, teleolojiktir/erekseldir/amaçsaldır. İnsanın var olmasının dinler açısından ilâhî bir amacı vardır. Bu da en genel anlamıyla kulluk etmektir. Kulluk nasıl yapılır sorusuna, ibadet etmekten adaletli davranmaya, işi ehline vermekten tevhidî bir itikada sahip olmak gibi onlarca cevap verilebilir. Özellikle İslâm teolojisi bağlamında düşünülecek olursa; insan, -farklı mezheplerde çeşitli yorumlar olmakla beraber- irade sahibi, tercih yapabilen, özgür bir varlıktır.