‘Şartlar’ Neyi Belirler

Hayatta bir gayesi olan, bir amaç veya dâvâ uğruna mücadele veren her insan, ‘değişim’ meselesiyle yüzleşmek durumundadır. Çünkü bir gaye sahibi olmak, henüz elinizde olmayan, size ait olmayan bir şeye ulaşmak için çaba göstermeniz gerektiği anlamına gelir. Bunun için ise, bir şeylerin ‘değişmesi’ gerekir ve bu da bir ‘cehd’e ihtiyaç duyar. Mücadele ve sabır olmaksızın, bir hedefe ulaşmak, yani ‘başarı’ elde etmek mümkün değildir. Allah bu dünya hayatını, tabiri caizse, bu ilke üzerine kurmuştur ve o yüzdendir ki insan için ‘çalıştığından’ başkası yoktur! (Necm:39)

İnsan, bu dünyada, bir fanus içinde yaşamıyor. Bilakis verili şartlara doğuyor. Herkes, öyle veya böyle bir ‘çevre’ etkisine maruz kalıyor. Hatta popüler bir tartışmanın diliyle ifade edilecek olursa, bütün insanlar, şu veya bu şekilde ‘çevre’sinin ürünü olarak dahi görülebilir. Bu, Aristo’dan sosyalist, Marks’tan stoacı, Ebu Hanife’den Gazzâlî olamayacağı anlamına gelir.