İçtihat, İslâm’ın adeta soluk borusudur. İslam’ın, her çağda ve şartta hayatın tüm kıvrımlarına nüfuz edebilmesi için İslam’ı en doğru şekilde anlama ve yorumlama çabasıdır.

Nefessiz kalmanın, soluk alıp verememenin ne olduğunu astım veya koah hastaları iyi bilirler. Nefes almanın kadr ü kıymetini de bir nebze olsun ondan mahrum kalmış olanlar iyi anlayacaklardır. Nefes alamamak; ölümle hayat arasında sıkışmak gibidir.

Nefes alabiliyor olmak canlılığa alamettir. Nefes alma güçlüğü çeken bir canlı, biyolojik varlığını sürdürüyorsa da hayat kalitesi düşecek ve hayata etkin katılımını sürdüremeyecektir.

Peki, bir ‘din’in nefessiz kalması ne demektir, böyle bir şey mümkün müdür?

‘Nefessiz kalan insan ölür ama din asla ölmez!’ şeklindeki bir itirazı duyar gibiyim ki bu haklı bir itiraz. Evet, din, içtihat/fikrî cehd’ olmadan nefessiz kalır; boğulur. Ölmez ama ritüellere sıkışıp kalır. Din dendiğinde, bir zaman sonra kokacak olan durgun su gibi durgun gelenekler gelir akıllara. Donuk ve soğuk tekrarlar, esnekliğini yitirmiş, kaskatı kesilmiş kalıplar kümesi gibi görülmeye başlanacaktır. Asıl sorunu göremeyenlerce dine güven yitirilecek ve hatta sorunun kaynağı din gibi görülmeye başlanacaktır.

Böyle durumlarda içtihat, ilahî bir nefha ile yetişir hayata; hayatın tüm kıvrımlarında, şehrin cadde ve sokaklarında öyle bir devinmeye başlar ki şehir ve şehrin insanına can verir. ‘İslam’ın hareketten, eylemden sakınmasını, kaçınmasını, kabul etmeyen bir ruh’ olarak ortaya çıkar içtihat.

“Din”, kıra, köye, şehre, trafiğe, Mekke’ye, Medine’ye, Bağdat’a ve aynı zamanda İstanbul’a, Londra’ya, Washington’a, hayatın her türlüsünün kıvrımlı, çıkmaz sokakları ve tenha köşelerine “içtihat” ile girebilecek, nüfuz edebilecek, sesini, sedasını duyurabilecek ve rengini verebilecektir.

Allah, tüm şehirlerin, tüm şartların ve durumların rabbidir. Bundan hiçbir şey istisna kılınamaz. Din ise ‘tüm şartları izah eden’ ve ‘ilahî hükümle hükmeden’ gücünü ‘içtihat’ ile kazanacaktır. İçtihat kapısını türlü korku ve endişeyle kapamaya yeltenenler, neye sebep olacaklarını kestirebilmekte midirler?

İçtihat denince ‘hukuk’ akla gelmektedir ve bu doğaldır da. Fakat biz içtihadı ‘sokağa’ çağırıyoruz veya sokağı içtihada… Bu çağrı; ‘herkes müçtehit olsun’ gibi ayakları yere basmayan bir hezeyan değildir. Çağrımız; sorumlu her bir Müslüman fert için ‘meselesine’ sahip çıkmaya dönük bir çağrı olarak görülebilir.

Sorununu ilahî hikmetçe çözmek için hareket etme, sorma, araştırma, erbâb-ı ilme danışma ama en nihayetinde Allah’a bir dua ve niyazla dönüp ‘Rabbim ben araştırdım, sordum, soruşturdum, sana yaraşır bir hikmetle çözmeye niyetlendim ve samimi bir anlayış ve kalp mutmainliğiyle şu şekilde yapmaya niyet ettim. Gözümden kaçan bir kusur olduysa göster bana yoksa da affet!’ deyip karar alma güç ve cesaretini göstermeye davet bizimkisi… Sadece hukuk alanında değil; ‘bütünlüklü bir kalkışma’ olarak içtihada yönelme daveti…

Siz kıymetli okurlarımızın gündemine ‘içtihat’ konusuyla girdik. Muradımız odur ki ‘fikrî cehdi’ hayatın tüm kılcallarına sokabilmek. Sayımıza katkı sunan tüm yazarlarımıza müteşekkiriz. Sizleri, NİDA dergisine, okuyarak, okur bularak, bizlerle iletişim kurarak ve destek olarak, sahip olmaya çağırıyoruz.

Selam ile kalınız…